Wat is een vrouw? Hoe de definitie van 'vrouw' en 'man' inzet van strijd werd
Van Merriam-Webster en Cambridge Dictionary tot het Britse Supreme Court en de Nederlandse AWGB: waarom de definitie van 'vrouw' en 'man' sinds 2022 een politieke test is.

"Wat is een vrouw?" De vraag naar de definitie van vrouw leek tot voor kort een vraag voor kleuters en woordenboekmakers. Sinds 2022 is het een politieke test: een Amerikaanse kandidaat-opperrechter weigerde antwoord, The Daily Wire bracht een documentaire met die titel uit, Cambridge Dictionary en Merriam-Webster pasten hun lemma's aan en het Britse Supreme Court had 88 pagina's nodig om vast te stellen wat het woord in één wet betekent. Dit artikel volgt hoe de definities van 'vrouw' en 'man' inzet van strijd werden, en waarom een woordenboek en een wet met hetzelfde woord iets heel verschillends doen.
Wat woordenboeken altijd deden
De definitie van 'vrouw' was lange tijd het saaiste lemma denkbaar. Het Engelse woman staat bij Cambridge als "an adult female human being" (bron) en bij Merriam-Webster als "an adult female person" (bron). De definitie verwijst door naar 'female', en dat woord verwijst bij Merriam-Webster naar het geslacht dat doorgaans jongen kan baren of eicellen produceert (bron). Een cirkel, maar een cirkel waar niemand over struikelde, omdat iedereen wist waar hij naar wees.
Woordenboeken beschrijven gebruik, zij schrijven het niet voor. Van Dale-hoofdredacteur Ton den Boon zei het in december 2024 zo: "De taak van een woordenboekmaker is dat wij woorden signaleren, registreren en neutraal beschrijven" (bron). Zolang het gebruik van 'vrouw' eenduidig was, was de beschrijving dat ook. De strijd begon toen het gebruik uiteenliep. Hoe het woord 'gender' die splitsing voorbereidde, staat in de woordgeschiedenis van 'gender'.
Merriam-Webster 2020 en de rel van 2022
Het Amerikaanse Merriam-Webster was het eerst. Volgens het Amerikaanse nieuwsbureau The National Desk laten gearchiveerde versies van de website zien dat het lemma female tussen 3 juli en 10 september 2020 een extra betekenis kreeg naast de biologische: "having a gender identity that is the opposite of male" (bron). De eerste betekenis luidt "of, relating to, or being the sex that typically has the capacity to bear young or produce eggs" (bron). De storm brak pas los op 19 juli 2022, toen commentator Matt Walsh van The Daily Wire een schermafbeelding van het lemma op Twitter zette en schreef dat Merriam-Webster de definitie had aangepast "to appease the trans activists" (bron). Dat een wijziging twee jaar onopgemerkt kan blijven en dan opeens nieuws is, zegt veel over wat er in die twee jaar met het debat gebeurde.
Cambridge Dictionary, oktober en december 2022
Cambridge Dictionary volgde met de kernwoorden zelf. In oktober 2022 voegden de redacteuren aan het lemma woman een tweede definitie toe: "an adult who lives and identifies as female though they may have been said to have a different sex at birth". Bij man kwam het spiegelbeeld: "an adult who lives and identifies as male though they may have been said to have a different sex at birth" (bron). De eerste definities, "an adult female human being" en "an adult male human being", bleven staan. Als voorbeeldzin geeft het woordenboek onder meer "Mary is a woman who was assigned male at birth" (bron). In de huidige versie van beide lemma's staat "considered to have" in plaats van "said to have".
Ook hier liep de publiciteit achter op de wijziging. De toevoeging werd pas in december 2022 nieuws, nadat The Telegraph erover had bericht. Woordvoerder Sophie White van Cambridge University Press and Assessment verklaarde dat de redactie het gebruik van het woord zorgvuldig had bestudeerd en had geconcludeerd dat dit een definitie is waarvan leerders van het Engels op de hoogte moeten zijn (bron). Dat is een verdedigbaar lexicografisch argument: de zin "zij is een vrouw die bij de geboorte als man werd geregistreerd" komt in het Engels van 2022 inderdaad voor, en een leerwoordenboek moet die zin kunnen verklaren. Maar het argument laat één ding onbesproken: de twee definities zijn niet twee betekenissen van één begrip, zoals 'bank' (zitmeubel) en 'bank' (geldinstelling), maar twee onverenigbare antwoorden op dezelfde vraag. Van Dale deed in 2022 iets anders: bijna 15.000 woorden die een persoon aanduiden, zoals 'minister' en 'bakker', kregen naast m en v de aanduiding x (bron), zoals beschreven in het artikel over wie de woorden bepaalt.
'What is a woman?' als politieke vraag
Dat 2022 het jaar van de woordenboekrellen werd, komt doordat de vraag in de maanden ervoor een politiek wapen was geworden. Op 22 maart 2022, tijdens de hoorzitting in de Amerikaanse Senaat over haar benoeming tot opperrechter, kreeg Ketanji Brown Jackson van senator Marsha Blackburn de vraag: "Can you provide a definition for the word woman?" Jackson antwoordde: "No. I can't." En op aandringen: "Not in this context. I'm not a biologist." (bron) Voor de ene kant bewees ze dat een opperrechter een gewoon woord niet meer durfde te definiëren; voor de andere kant was het een strikvraag waarop elk antwoord verkeerd zou vallen.
Tien weken later, op 1 juni 2022, bracht de conservatieve nieuwssite The Daily Wire de documentaire What Is a Woman? uit, gepresenteerd door commentator Matt Walsh (bron). De opzet was eenvoudig: Walsh stelt de titelvraag aan artsen, academici, activisten en voorbijgangers en laat zien hoe velen van hen om een antwoord heen praten. De film maakte van de vraag een slogan, en van het niet-antwoorden een bewijsstuk. Sindsdien is "wat is een vrouw?" in het Engelse taalgebied geen vraag meer die men stelt om het antwoord te horen, maar om te zien of de ander het durft te geven. Hoe media deze framing overnamen, documenteert gendermedia.nl.
Het Britse Supreme Court, 16 april 2025
De juridische climax kwam in Schotland. De actiegroep For Women Scotland vocht een Schotse richtlijn aan die transgender vrouwen met een Gender Recognition Certificate (GRC) meetelde als 'vrouw' bij het streven naar evenwichtige vertegenwoordiging in besturen van publieke organen. De vraag die uiteindelijk bij het Supreme Court van het Verenigd Koninkrijk belandde, was zuiver lexicaal: wat betekenen 'sex', 'woman' en 'man' in de Equality Act 2010, de Britse gelijkebehandelingswet?
Op 16 april 2025 oordeelde het hof unaniem, in een gezamenlijk arrest van Lord Hodge, Lady Rose en Lady Simler waar Lord Reed en Lord Lloyd-Jones zich bij aansloten, dat deze termen in de Equality Act verwijzen naar het biologische geslacht (bron). Het hof redeneerde vanuit het gewone taalgebruik: de bepalingen over discriminatie op grond van geslacht kunnen "as a matter of ordinary language" alleen worden gelezen als verwijzend naar biologisch geslacht. Een lezing waarbij 'sex' het 'gecertificeerde geslacht' zou betekenen, zou de wet "incoherent and impracticable to operate" maken (bron). Tegelijk stelde het hof vast dat transgender personen, met of zonder GRC, beschermd blijven via de aparte grond 'gender reassignment'. Bij het uitspreken van het arrest zei Lord Hodge volgens de Schotse regering dat het hof afraadt de uitspraak te lezen als "a triumph of one or more groups in our society at the expense of another" (bron).
Taalkundig is dit arrest interessant omdat het hof niet beweert te weten wat een vrouw 'werkelijk' is. Het stelt vast wat de wetgever van 2010 met het woord bedoelde, en constateert dat het woord binnen één wet maar één ding kan betekenen zonder de wet onbruikbaar te maken. Dat is een andere vraag dan die van Cambridge Dictionary, en het antwoord zegt niets over wat het woord in een gesprek, een roman of een woordenboek mag betekenen.
Nederland: 'geslacht' in de wet, 'vrouw' bij het College
De Algemene wet gelijke behandeling (AWGB) definieert het woord 'vrouw' niet en gebruikt het, afgezien van de namen van andere wetten, alleen in artikel 2. De wet verbiedt onderscheid op grond van 'geslacht'. Sinds 1 november 2019 bepaalt artikel 1 dat daaronder mede wordt verstaan onderscheid op grond van geslachtskenmerken, genderidentiteit en genderexpressie (bron). De Nederlandse route is dus tegengesteld aan de Britse: waar het Supreme Court 'sex' en 'gender reassignment' als twee aparte gronden uit elkaar hield, heeft Nederland genderidentiteit in de grond 'geslacht' ondergebracht. De Transgenderwet van 1 juli 2014 maakte bovendien de wijziging van het geslacht in de geboorteakte mogelijk op basis van een deskundigenverklaring, zonder operatie (bron).
De gevolgen voor het woord 'vrouw' zijn zichtbaar in de oordelen van het College voor de Rechten van de Mens, dat de AWGB toepast. Volgens een verslag van DutchNews van 28 december 2021 oordeelde het College dat een sportschool een transgender vrouw discrimineerde door haar de toegang tot de vrouwenkleedkamer te weigeren; de sportschool had haar verwezen naar de herenkleedkamer, het damestoilet of de personeelsruimte. Het College overwoog volgens dat verslag dat een geslachtsaanpassende operatie naar Nederlands recht niet nodig is om in het andere geslacht te worden erkend, en dat er geen onderscheid mag worden gemaakt tussen cisvrouwen en een transgender vrouw: beiden behoren tot dezelfde categorie, vrouw (bron). De oordelen van het College zijn niet bindend, maar ze laten zien hoe het woord in de Nederlandse rechtspraktijk wordt gelezen: sinds 2014 als juridische status, niet als biologisch gegeven.
Ook de registratie zelf schoof. De Hoge Raad wees op 30 maart 2007 (ECLI:NL:HR:2007:AZ5686) nog een verzoek af om de geslachtsaanduiding in de geboorteakte door te halen zonder er een nieuwe voor in de plaats te zetten (bron). De rechtbank Limburg liet op 28 mei 2018 (ECLI:NL:RBLIM:2018:4931) de vermelding 'vrouwelijk' in een geboorteakte vervangen door 'het geslacht is niet kunnen worden vastgesteld', met als motivering dat er, elf jaar na de Hoge Raad, wel sprake was van maatschappelijke erkenning en van in ieder geval een trend naar juridische erkenning van een neutrale geslachtelijke identiteit (bron). Een amendement in de Tweede Kamer uit november 2021 somt zestien latere uitspraken van rechtbanken op die dezelfde kant op gingen; de rechtbank Amsterdam stond op 21 juli 2021 de aanduiding 'x' toe (bron). Wie in Nederland 'vrouw' in de wet opzoekt, vindt dus geen definitie, maar een geschiedenis van registratieregels die steeds verder van het lichaam af bewegen. Hoe de overheid dit in haar eigen taalgebruik verwerkt, staat in het artikel over inclusieve taal bij overheid en zorg.
Waarom woordenboek en wet niet hetzelfde doen
De verwarring in het debat ontstaat doordat drie soorten definities op één hoop worden gegooid:
- De woordenboekdefinitie beschrijft hoe een woord wordt gebruikt. Zij mag meerdere, zelfs strijdige betekenissen naast elkaar zetten, want dat is wat sprekers doen. Cambridge liegt niet als het twee definities geeft; het registreert dat er twee gebruiken zijn.
- De wettelijke definitie bepaalt wie onder een regel valt. Zij moet eenduidig zijn, omdat rechten en plichten eraan hangen. Het Supreme Court koos daarom voor één betekenis, niet omdat de andere taalkundig onjuist is, maar omdat een wet niet met twee kan werken.
- De stipulatieve definitie legt vast wat een spreker met een woord bedoelt in één tekst of gesprek. 'In dit onderzoek verstaan wij onder vrouw iedereen die zich als vrouw identificeert' is zo'n definitie. Het CBS vroeg voor een schatting uit 2024 aan deelnemers van de Veiligheidsmonitor 2023 hoe zij zichzelf identificeren en legde dat antwoord naast het geslacht in de Basisregistratie Personen (bron).
Wie van een woordenboek eist dat het de wettelijke of de biologische definitie als enige opneemt, vraagt het woordenboek om voor te schrijven, iets wat het nooit heeft gedaan. Wie van een rechter eist dat hij beide betekenissen 'erkent', vraagt om een onwerkbare wet. En wie in een debat de ene definitie hanteert terwijl de ander de andere gebruikt, praat langs elkaar heen zonder dat een van beiden ongelijk heeft. Het inhoudelijke onderscheid tussen geslacht en gender dat hierachter ligt, wordt uitgelegd op geslachtofgender.nl; hier gaat het om de taalkundige kant.
Weging
De definitie van 'vrouw' is niet veranderd omdat woordenboekmakers dat besloten, maar omdat het gebruik uiteenliep en de woordenboeken dat registreerden. Dat is hun taak. Dat die registratie in 2022 tot rellen leidde, komt doordat de vraag "wat is een vrouw?" in datzelfde jaar een loyaliteitstest was geworden waarin elk antwoord een partijkeuze is. In dat klimaat leest men een woordenboeklemma als een stellingname en een rechterlijke uitspraak als een definitie van de werkelijkheid, terwijl het eerste een beschrijving van gebruik is en het tweede een uitleg van één wet.
Voor de Nederlandse lezer is er ook een les. De AWGB definieert 'vrouw' niet en heeft genderidentiteit onder 'geslacht' geschoven, wat vragen zoals die in Schotland niet beantwoordt. Zolang drie soorten definities door elkaar lopen, blijft de vraag een val. De uitweg is niet een beter antwoord, maar een preciezere vraag: bedoelt u het woord zoals het woordenboek het beschrijft, zoals de wet het gebruikt, of zoals u het zelf vastlegt? Meer over hoe woorden zo van betekenis schuiven, in de rubriek Betekenisverschuiving.
Bronnen
- UK Supreme Court (16 april 2025). For Women Scotland Ltd v The Scottish Ministers [2025] UKSC 16, judgment en press summary. supremecourt.uk.
- Cambridge Dictionary, lemma's 'woman' en 'man' (toevoeging oktober 2022); berichtgeving PinkNews, 13 december 2022, en Language Log, met verklaring van Cambridge University Press and Assessment.
- Merriam-Webster, lemma 'female' (tweede betekenis toegevoegd 2020); berichtgeving juli 2022 (The National Desk, Independent Women's Forum).
- US Senate Committee on the Judiciary (22 maart 2022). Confirmation hearing Ketanji Brown Jackson, ondervraging door senator Marsha Blackburn; The Daily Wire (1 juni 2022). What Is a Woman?, documentaire, regie Justin Folk.
- Algemene wet gelijke behandeling, artikel 1, zoals gewijzigd bij de Wet verduidelijking rechtspositie transgender personen en intersekse personen (in werking 1 november 2019); Transgenderwet (in werking 1 juli 2014).
- College voor de Rechten van de Mens (december 2021). Oordeel over weigering toegang vrouwenkleedkamer sportschool aan transgender vrouw; verslag DutchNews.nl, 28 december 2021.
- Hoge Raad 30 maart 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ5686; Rechtbank Limburg 28 mei 2018, ECLI:NL:RBLIM:2018:4931.
- M. Kennis (CBS, 11 oktober 2024). 'Hoeveel LHBTQIA personen telt Nederland?'. Statistische Trends; VRT NWS (11 januari 2022) over de aanduiding m/v/x in de Dikke Van Dale; ANP via nieuws.nl (7 december 2024), uitspraken van Ton den Boon.
Redactie Letterbrij.nl
Onafhankelijke redactie die de woorden van het genderdebat lexicografisch en historisch ontleedt, met eerste vindplaatsen, woordenboeken en stijlgidsen als bron. Over woorden, niet over mensen. Laatst bijgewerkt op 3 september 2026.
Veelgestelde vragen
Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.
Meer over Betekenisverschuiving

Transseksueel, transgender, genderdivers: drie woorden, drie wereldbeelden
Transseksueel, transgender, genderdivers: drie woorden voor transgenderzijn, elk met een eigen wereldbeeld over lichaam, identiteit en de binaire lijn.

Genderincongruentie: hoe de WHO een diagnose herschreef waarvoor lijden geen vereiste is
Met de ICD-11, aangenomen in 2019, verving de WHO 'transseksualiteit' door 'genderincongruentie' en haalde de classificatie uit het hoofdstuk psychische stoornissen. Minder zichtbaar: de richtlijnen leggen vast dat lijdensdruk geen vereiste is voor de diagnose. Wat die woordwisseling precies verandert.

De betekenis van 'gender': herkomst en woordgeschiedenis van genus tot identiteit
Hoe 'gender' van Latijns genus en grammaticaterm via John Money, Ann Oakley en Judith Butler een identiteitswoord werd dat in Nederland 'geslacht' verdringt.
