Taalregels en instanties: wie bepaalt de woorden

Van Dale, de Taalunie, Onze Taal, het ANP, de Rijksoverheid en de mediagidsen van belangenorganisaties: wie bepaalt in de praktijk hoe Nederlanders over gender spreken, op grond waarvan, en wat het verschil is tussen beschrijven en voorschrijven.

Over dit thema

Nederland heeft geen taalpolitie. Toch is er een duidelijke hiërarchie van instanties die de norm zetten: Van Dale beslist welke woorden 'bestaan' en wat ze betekenen, de Taalunie adviseert over grammatica en aanspreekvormen, het ANP legt in zijn stijlboek vast hoe het persbureau schrijft, en het ministerie van OCW had tot 2026 een interne taalgids met een inclusieve woordenlijst (bron). Daarnaast schrijven belangenorganisaties mediawegwijzers voor journalisten en redacties, zoals Transgender Netwerk in 2016 deed (bron).

Dit thema beschrijft die instanties en hun besluiten: de Dikke Van Dale van maart 2022 met m/v/x bij bijna vijftienduizend woorden (bron), het ANP-besluit van juni 2021 over die/hen (bron), de Taalunie-adviezen van 2022 (bron), de interne taalgids van het ministerie van OCW, die volgens de staatssecretaris sinds 2026 niet meer in gebruik is (bron), de X in het paspoort, voor het eerst afgegeven in oktober 2018 (bron), en formuleringen als 'mensen met een baarmoeder' in voorlichting over het bevolkingsonderzoek (bron). Steeds met de vraag: beschrijft de instantie hoe er gesproken wordt, of schrijft ze voor hoe er gesproken moet worden?

Waar de norm door belangenbehartiging is beïnvloed, verwijzen we naar zustersite genderlobby.nl. De woorden die door deze instanties werden ingeburgerd, staan in Nieuwe woorden; hoe ze van betekenis veranderden in Betekenisverschuiving.

Artikelen in dit thema

Nieuwste eerst. Het uitgelichte overzichtsartikel is het beste startpunt.